Çanakkale Savaşları - Hava Harekatı - Gelibolu Harekat Alanı
Çanakkale Boğazı’nın uzunluğu 61.8 km’dir (38 mil). Boğazın en
geniş yeri Erenköy Koyu ile Tengerdere ağzı arasıdır (45 mil). En
dar yeri Kilitbahir-Çanakkale arasıdır (0.75 mil). Kumkale ve
Seddülbahir bölgesine, boğazın giriş bölgesi denilir. Çanakkale
Boğazı’nın Avrupa yakasında Gelibolu Yarımadası yer alır. Gelibolu
Yarımadası’nın en dar yeri Bolayır ortasıdır. Güneye doğru
yarımada genişler. Akbaş-Kemikli arası 20 km’ye çıkar. Daha sonra
tekrar daralmaya başlar. İlyas (Helles) Burnu’nda son bulur.
Gerçekleştirilen çarpışmanın büyük bölümü, eni yaklaşık 5 mil olan
cephededir. Yarımadanın kilit noktası Conkbayırı’ndan yukarı
Saroz’a doğru Kemikli Burnu’na kadar uzanan yarım ay şeklindeki
kumsal ile bu burundan aşağıya Seddülbahir’e kadar uzanan sahil,
çıkarmaya elverişli plajları ihtiva etmektedir. Yarımadanın en
geniş ucundaki İlyas Burnu’nda yamaç oldukça dik bir şekilde
denize iner.
Boğazın her iki yakası nesillerden beri Türkler tarafından
ordugah olarak kullanılmaktaydı. Ege’yle birleştiği ağızdan en dar
bölümüne kadar olan 14 millik mesafede bir dizi ordugah
kurulmuştur. Söz konusu ordugahlar en son 1885 tarihinde modernize
edilmiştir. Dolayısıyla 1914 yılında Büyük Savaşın patlak
vermesiyle buradaki savunma çalışmaları o günün standartlarının
gerisindeydi. Sonuç olarak Müttefik Donanma Komutanlığı, boğazdan
geçişin takviye edilmesi halinde müttefik filonun İstanbul’a
ulaşabileceğine inandı.
Boğazda kurulan Ordugahlar yapı itibarıyla eski stil “kale
tipi” yapılardan, toprak siper duvarlarının arkasında üzeri örtük
olmayan ve gizlenecek bir yeri de bulunmayan açık top mevzilerine
kadar değişiklik göstermişti. Eski model topların çoğu yetersiz
kalmış ve bu durum müttefiklerin, düşman mevziini oldukça yakından
top ateşine tutmasına olanak tanımıştı. Bu dezavantaja rağmen
Türklerin kıyıya konuşlandırılmış silahları ve deniz mayınları
bombardımanı gerçekleştiren filoya ciddi hasarlar verdi.